Ahmet Fatih Şen– Ege’nin incisi İzmir, yalnızca güneşi, denizi ve tarihiyle değil, benzersiz bir konuşma diliyle de öne çıkıyor. Şehrin sokaklarına sinmiş olan “İzmirce”, yerel halkın kendine özgü sıcaklığını ve yaşam kültürünü yansıtan bir hazine niteliğinde. Burada “çiğdem” çitlemek, “asfalya” diye bir çay istemek veya dostlarla “Kordon yapmak” günlük hayatın bir parçası. İşte, şehrin ruhuna nüfuz etmiş, sadece bir İzmirlinin tam anlamıyla içselleştirebildiği o kelimeler ve deyimler…
ÇAY KAHVALTI KÜLTÜRÜNE ÖZGÜ KELİMELER
İzmir’de sabahlar gevrek ve boyoz kokar. Türkiye’nin geri kalanında “simit” olarak bilinen o çıtır halka, bu şehirde mutlaka “gevrek” adını alır. Yanında ise İzmir kahvaltılarının vazgeçilmezi, özel katmanlı hamuruyla boyoz olmazsa olmaz. Çay içmek ise burada başlı başına bir ritüeldir. Öyle ki, demli ve koyu bir çay için “asfalt” veya “zift” gibi ifadeler kullanılır, adeta çayın kıvamı asfaltın sertliğine benzetilir. Taze domates ise pazarlarda, tezgahtarların sesinden manavlara kadar her yerde kısaca “domat” olarak anılır.
SOSYAL YAŞAMIN VE ATIŞTIRMALIKLARIN DİLİ
İzmir’in sosyal hayatı, kendine has terimlerle şekillenir. Ay çekirdeği, bu topraklarda asla o isimle anılmaz; onun adı “çiğdem”dir ve özellikle sahilde yürürken veya arkadaş sohbetlerinde “çitlenir”. Sahilde satılan o sarı lezzet “mısır” değil, “darı”dır. İncir için ise “yemiş” kelimesi kullanılır. Bir buluşma önerisi yapılırken “Kordon yapalım” denir; bu, sadece sahil boyunca yürümek değil, oturup sohbet etmek, çiğdem çitlemek ve şehrin keyfini çıkarmak anlamına gelir.
EV VE GÜNLÜK YAŞAMIN İZMiRCE TERiMLERi
İzmirce, evin içine de sirayet etmiştir. Mutfak tezgahına “bango” veya “banko” denir. Elektrik sigortası, teknik bir terim olmaktan çıkarak “asfalya” olur; “asfalyalar attı” dendiğinde ise hem elektriklerin gittiği, hem de birinin çok sinirlendiği anlaşılır. Temizlik sırasında “çamaşır suyu” yerine genellikle “klorak” ifadesi duyulur. Yaz geldiğinde ayağa giyilen parmak arası terliklere ise “şamdan” denmesi, ilk kez duyanları şaşırtabilir.
ŞEHRiN EĞLENCELİ DEYİMLERİ VE GENÇ DİLİ
İzmir’in konuşması, mizah ve espriyle doludur. Bir işi ciddiye almadan, şaka yollu yapmak “gırgırına yapmak” olarak tanımlanır. Fazla süslü veya gösterişli bir kıyafet için “yandan çarklı” tabiri kullanılır. Çok yakın arkadaşlar birbirlerine “cankuş” diye hitap eder. Otobüs terminali ise “garaj” olarak adlandırılır.
İZMİR’İ ANLAMAK İÇİN İZMİRCE ŞART
İzmir’in bu renkli dili, şehrin çok kültürlü geçmişinden ve özgür ruhundan beslenir. Bu kelimeler, sadece birer ifade değil, İzmirli olma halinin ve ortak bir aidiyetin anahtarıdır. Bir İzmirliyle sohbet ederken “çiğdem çitlemek”ten veya “asfalya”dan bahsetmek, aranızdaki mesafeyi anında kısaltabilir. Çünkü bu şehirde dil, iletişimin ötesinde, sıcak bir gülümseme ve “hoşgeldin” demenin en samimi yoludur.
